Mục tiêu (Yêu cầu cần đạt)
- Hiểu và trình bày được chế độ pháp lí đối với các bộ phận dân cư trong quốc gia theo công pháp quốc tế.
- Nêu được các khái niệm về lãnh thổ, biên giới quốc gia và nguyên tắc tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ.
- Phân biệt được các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của quốc gia ven biển.
Khái quát vấn đề
Lãnh thổ và dân cư là những yếu tố cấu thành nền tảng của một quốc gia có chủ quyền. Việc xác định rõ ranh giới lãnh thổ, quy chế dân cư và chủ quyền biển đảo có ý nghĩa sống còn trong quan hệ quốc tế. Bài học này đi sâu vào các quy định của công pháp quốc tế liên quan đến dân cư, biên giới và chủ quyền biển đảo.
Mạch cốt lõi: Công pháp về dân cư -> Công pháp về lãnh thổ, biên giới -> Công pháp về các vùng biển.
- Công pháp về dân cư: Quy định chế độ pháp lí của công dân, người nước ngoài, người không quốc tịch và vấn đề cư trú, bảo hộ công dân.
- Công pháp về lãnh thổ, biên giới: Lãnh thổ thuộc chủ quyền hoàn toàn của quốc gia; các nước phải tôn trọng quyền bất khả xâm phạm lãnh thổ.
- Công pháp về các vùng biển: Bao gồm các vùng biển thuộc chủ quyền (nội thủy, lãnh hải) và quyền chủ quyền (vùng tiếp giáp, đặc quyền kinh tế, thềm lục địa).
Nội dung trọng tâm 1
| Nội dung | Ý nghĩa / Ghi chú |
|---|---|
| Bộ phận dân cư quốc gia | Gồm công dân nước sở tại, công dân nước ngoài và người không quốc tịch, có chế độ pháp lí riêng. |
| Vấn đề bảo hộ công dân | Cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo vệ quyền, lợi ích và giúp đỡ công dân nước mình đang ở nước ngoài. |
| Các vùng biển của quốc gia | Vùng chủ quyền gồm nội thủy, lãnh hải; vùng quyền chủ quyền gồm tiếp giáp lãnh hải, đặc quyền kinh tế, thềm lục địa. |
Nội dung trọng tâm 2
- Chế độ pháp lí của công dân khác với người nước ngoài ở chỗ có nhiều quyền và nghĩa vụ chính trị mà người nước ngoài không có.
- Tất cả các quốc gia đều có nghĩa vụ tôn trọng quyền bất khả xâm phạm về lãnh thổ và biên giới của quốc gia khác.
- Trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, quốc gia ven biển có đặc quyền thăm dò, khai thác nhưng không được cản trở tự do hàng hải, hàng không của nước khác.
Lưu ý: Cần phân biệt rõ giữa "vùng thuộc chủ quyền" (nội thủy, lãnh hải) nơi quốc gia có quyền lực tuyệt đối, và "vùng thuộc quyền chủ quyền" (đặc quyền kinh tế, thềm lục địa) nơi quốc gia chỉ có quyền khai thác, quản lí kinh tế.
Tình huống minh họa
Một tàu chở hàng nước ngoài đi qua vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam một cách bình thường, không tiến hành khai thác hải sản hay thăm dò khoáng sản. Lực lượng chức năng Việt Nam để tàu đi qua tự do vì điều này tuân thủ nguyên tắc tự do hàng hải trong vùng quyền chủ quyền theo công pháp quốc tế.
Ghi nhớ nhanh
Công pháp quốc tế xác định rõ quyền lực tối cao của quốc gia đối với công dân, lãnh thổ và sự phân định quyền hạn trong các vùng biển.